Outrig

De outrig is een alternatief voor de boomkor. In tegenstelling tot de boomkor maakt de outrig geen gebruik van een boom voor het openen van het net. Om het net open te houden maakt deze vismethode gebruik van visborden. Je bespaart veel brandstof met deze visserijmethode (gemiddeld 45% ten opzichte van de boomkor). Dit komt door de lagere weerstand van het vistuig en doordat je vist met een lagere snelheid (drie mijl per uur). Ook zijn de materiaalkosten lager doordat er minder slijtage is dan bij de boomkor. Zo zijn er kotters die vissen met netten die al enkele jaren oud zijn, ondanks dat ze meerdere maanden per jaar intensief worden gebruikt. Wanneer de kotter binnen ligt, dan is er voor de bemanning meestal veel minder herstelwerk dan bij de boomkor. Met de boomkormethode heb je veel meer slijtage aan bijvoorbeeld de wekkers, kettingen en kabels. Verder is de kwaliteit van de gevangen vis beter omdat die niet is beschadigd tijdens het vissen.

De outrig methode is minder geschikt om tong te vangen en kent als voornaamste doelsoorten schol en Noorse kreeft (langoustines). Onderzoek uit 2007 toont aan dat de vangsten van Noorse kreeft soms vier tot vijf keer groter zijn ten opzichte van de boomkor. Kortom, de outrig vismethode is een zuiniger alternatief voor de traditionele boomkor. In België en Nederland vissen enkele kotters commercieel met deze vismethode. Weersomstandigheden en de bodemstructuur van de visgrond kunnen beperkende factoren zijn voor het beoefenen van deze visserij. Als het weer te slecht is, dan kan de lange kuil in de schroef komen. De periode van april tot september is geschikt voor het gebruik van deze vismethode, dus buiten de winterperiode om.

Hier zie je een outrig.

Hier zie je een outrig. Wageningen UR

1Beschrijving

Deze vismethode kenmerkt zich doordat het net wordt opgehouden door borden in plaats van een boom. Voor deze visserij kun je de volgende visborden gebruiken:

  • Rechthoekige visborden
  • V-borden (Dunbar borden, Thyborøn borden)
  • Ovale borden (Morgère borden)

Thyborøn borden (boven) met beweegbaar ketting trekpunt, een Durban bord (links beneden) met scharnierende beugel en een Morgère bord met vast trekpunt

Thyborøn borden (boven) met beweegbaar kettingtrekpunt, een Durban bord (links beneden) met scharnierende beugel en een Morgère bord met vast trekpuntSDVO

De borden moeten de juiste afmeting en gewicht hebben voor een optimale stand en spreiding. Het snijpunt (bevestigingspunt van de vislijn) en de trekpunten (bevestigingspunten van de bordenstroppen) zijn belangrijk voor de stand van de visborden. Extra gewicht op de zool of het gebruik van een opzetstuk verhoogt de stabiliteit. Belangrijk zijn de sleepsnelheid, verhouding vislijnlengte, lengte van de spruiten, lengte van de boven- en onderstrop en de trekkracht. Met de afstelling van die zaken kun je de visnamigheid beïnvloeden.

Een schematische weergave van de outrig methode

Een schematische weergave van de outrig methodeGibo groep Accountants en Adviseurs

Spreiding borden

Bij de outrig methode vis je met twee visnetten, aan elke giek één (zie afbeelding hierboven). De spreiding van de borden wordt beperkt door de lengte van de gieken. Wanneer de spreiding te groot is, dan kunnen de binnenste borden elkaar raken. Hierdoor kunnen de netten verward raken. De afstand tussen de twee binnenste borden mag ook niet te klein zijn. Bij een te kleine afstand zal de vangst sterk afnemen. De spreiding van de borden blijft tijdens het vissen niet constant.

Een vissnelheid van 2,5 tot 3,5 mijl geeft een optimale spreiding van het net (17 tot 18 meter). De gemiddelde spreiding van de beide tuigen is 35 meter voor de grotere kotters. Voor de kleinere kotters ligt de spreiding per tuig op ongeveer 8 meter. De lengte van de uitgevierde vislijn is ongeveer drie keer de waterdiepte. Verder zijn de lengte en plaats van het trekpunt van het visbord, en de onderlinge verhouding van de bevestigingskettingen van de spruiten aan het visbord en van de bordenstroppen zeer belangrijk. De kleinste aanpassing kan het gedrag van de visborden beïnvloeden.

De constructie van het vistuig.

De constructie van het vistuig.

Bordenstroppen

Je kunt de spruiten ook vastmaken aan het visbord door middel van een beweegbare beugel. Qua lengte kunnen de spruiten ongeveer 35 meter zijn. De bordenstroppen voor kleinere kotters die met lichte visborden vissen kunnen ongeveer 4 meter zijn. Voor de grotere kotters met zwaardere visborden zijn de bordenstroppen 7 tot 8,5 meter. De bovenste en onderste bordenstroppen hebben (ongeveer) dezelfde lengte. Is de bovenste bordenstrop korter dan de onderste, dan zal het visbord sneller op de hak trekken. Als de bovenste bordenstrop langer is dan de onderste, dan zal het visbord voorover lopen en trek je hem sneller in de zeebodem.

Er zijn elektronische systemen die het functioneren van het vistuig onder water kunnen volgen. Dit kan de schipper op de brug zien op een scherm. De borden moeten het juiste gewicht en oppervlak hebben om rechtop te blijven en het net optimaal te spreiden. Het zwaartepunt van het visbord bevindt zich onder het middelpunt. Met een extra zool of opzetstuk kun je de stabiliteit van het visbord verhogen.

Voorbeeld beschrijving tuig

Hieronder zie je een voorbeeld van een beschrijving van een volledig tuig:

  • Lengte kabel van spruitstuk tot visbord; 60 meter.
  • Visbord; Thyborøn type 80 inch Multi Perfect Special, 400 kg.
  • Totale lengte net (vlerken + kuil gestrekt); 60 m.
  • Vlerklengte; 21 m en hoogte 1,40 m.
  • De hele grondpees kan +/- 50 meter lang zijn bestaande uit ketting van 13 mm. Over de hele lengte van de pees kunnen rubberschijven bevestigd zijn. In het midden kunnen rubberschijven van rond de 30 cm bevestigd worden.
  • Lussen aan de onderpees zijn 45 m met een ketting van 8 mm. De UK 246 heeft geëxperimenteerd met onderpezen zonder lussen. Vermoedelijk blijft het tuig hierdoor niet voldoende aan de grond, waardoor de vangsten sterk afnemen.
  • Lengte kuil; 39 m.
  • Maaswijdte kuil; 80-100 mm.
  • Lengte rollenpees (kunststof); 12 m.

Square rockhopper

Een square rockhopper (bordjes-pees) bestaat uit afzonderlijke rubberen rechthoeken, bijeengehouden door stalen kabels en ketting. Bij het vissen komt deze pees sneller terug op de zeebodem als je bijvoorbeeld over een steen vist. Als je over een steen vist komt de pees namelijk los van de zeebodem. Bij de traditionele bollenpees duurt het dan langer voordat deze weer terugzakt op de bodem. Met een square rockhopper voorkom je dus het verlies van vis en vang je minder stenen en ander bodemmateriaal.

Een square rockhopper.SDVO

De optuiging van een square rockhopper.SDVO

Niet optimale uitlijning van een square rockhopper en bollenpees. SDVO

Onderpees met grote rubberen schuiven

Een bollenpees is gemaakt van grote rubberen schijven om te kunnen vissen in zeeduinen. Met behulp van deze pees kun je voorkomen dat stenen en vuil in het net komen.

Onderpees met grote rubberen schijven met kettinglussen.

Onderpees met grote rubberen schijven en kettinglussen.

Touwschot

Door een touwschot te gebruiken in combinatie met een bollenpees kun je het meevangen van stenen nog beter voorkomen. Op de tuigconstructie zijn variaties mogelijk, namelijk:

  • met en zonder enkele of meerdere kietelaars;
  • met en zonder kettinglussen aan de onderpees;
  • verschillende maaswijdtes (80 en 100 mm);
  • iets groter tuig met zwaardere onderpees en grotere visborden; en
  • verlengde kabels tussen spruitstuk en vlerken van 60 meter naar 100 meter.

2Werkwijze

In dit hoofdstuk bespreken we de wijze waarop je de outrig normaal gesproken gebruikt. De hier beschreven werkwijze kan afwijken van de praktijk en verschillen per kotter. Het belangrijkste is dat een visser ten alle tijden rekening houdt met de veiligheid.

Uitzetten

Bij het uitzetten van het visnet volgt meestal deze procedure aan boord van een kotter met outrig:

  • bij het uitzetten worden eerst de gieken rechtop gezet tegen de mast. Je noemt dit ook wel ‘’het stoppen van de gieken’’;
  • vervolgens gaan de borden omhoog tot ongeveer driekwart van de giekhoogte;
  • daarna zet je de gieken op ongeveer 45 graden;
  • daarna leg je de touwstrop, die je om het net heen kunt slaan, tegen de reling;
  • met de jumper hijs je het beginstuk van het net en het middenstuk omhoog. De wekkers kun je dan goed uit elkaar halen;
  • daarna hijs je het achtereind op met de jumper;
  • vervolgens kun je de kuil naar achteren trekken en kun je de pooklijn dichtknopen;
  • je laat de jumper naar beneden zakken en dan kun je de jumper in de verdeelstrop inpikken;
  • de schipper kan nu vaart maken en dan vier je de tuigen met visborden kant voor kant uit;
  • de giek zakt langzaam en de jumper wordt losgegooid. Vervolgens kun je het visnet uitvieren.

Hier zie je hoe het net geopend wordt doormiddel van de waterdruk.

Hier zie je hoe het net geopend wordt door middel van de waterdruk.

Binnenhalen net

Bij het binnenhalen van het visnet volgt meestal deze procedure aan boord van een kotter met de outrig methode:

  • je haalt de vislijnen in tot de visborden aan het visblok komen;
  • daarna zet je de gieken op ongeveer 45 graden;
  • met een pikhaak pak je het kuiltouw en deze doe je op de haalkop van de vislier;
  • daarna bevestig je de jumper aan de verdeelstrop. De jumper wordt opgedraaid, waardoor je de kuil boven de stortbakken van de vangstsorteerder kunt trekken;
  • je trekt de pooklijn los en de vangst valt in de stortbakken;
  • vervolgens schudt je de kuil om de laatste vissen te verwijderen;
  • daarna kun je de netten naar achteren trekken en knoop je de kuil weer dicht. Hierna kun je de netten weer uitzetten.

Het vistuig in de top van de giek.

Het vistuig in de top van de giek.

Beëindigen van het vissen

Bij het beëindigen van het vissen volgt meestal deze procedure aan boord van een kotter met de outrig methode:

  • na het vissen moet je beide vistuigen aan boord zetten. Het binnenhalen van de vistuigen is hierboven al beschreven;
  • de jumper hijs je zo hoog mogelijk tegen het jumperblok;
  • je maakt een strop vast aan het achtereind;
  • daarna gaat de jumper omlaag en wordt deze in de strop ingepikt. Dit gaat zo door totdat alleen nog het laatste stuk net met de borden buitenboord hangt;
  • de visborden hijs je helemaal tot in de top van de giek, terwijl de gieken getopt staan;
  • daarna breng je de visborden langzaam op het dek en maak je ze met een strop zeevast.

Innovaties

Om de vangst van tong te vergroten zijn de outriggers volop bezig met experimenteren. Het doel is om de tongvangst te vergroten tot 25% van de totale weekvangst. Tegelijk moet het brandstofverbruik ten opzichte van de boomkor met 60% verminderd worden en het kettinggewicht in het tuig met 80% worden teruggebracht. Belgische outriggers hebben al langer ervaring met deze vismethode, vooral op bestekken in de stenen in de zuid.

Ongeveer 8% tot 13% van de vangst bestaat uit tong bij de Belgische vissers. Er is een nieuw outrig-net ontwikkeld door een nettenmaker in Denemarken, namelijk een net met dubbele midden. Dit net geeft drie meter extra spreiding en heeft als doel om meer tong en kreeftjes te vangen.

Grondpees met tongflap.SDVO

Nieuw ontwerp outrignet.SDVO

Ook zijn er testen gedaan met een tongflap. Dat is een stuk netwerk dat wordt bevestigd aan de laatste kietelaar en aan de eerste mazen van de onderzijde. Daarmee hoopt men te voorkomen dat de tong ontsnapt tussen de laatste kietelaar en de onderpees. De kettingpees is vervangen door een rubberen onderpees. Het brandstofverbruik blijft gelijk.

3Doelsoorten en bijvangsten

De doelsoorten zijn vooral demersale vissoorten. Dat zijn soorten die op, in of bij de zeebodem leven. De voornaamste doelsoorten van de outrig zijn:

  • Schol
  • Schar
  • Kabeljauw
  • Wijting
  • Noorse kreeft

Qua bijvangst vang je met de outrig voornamelijk:

  • Tong
  • Tarbot
  • Griet
  • Tongschar
  • Zeeduivel
  • Rog

De tongschar (Microstomus kitt).OCEANA/Carlos Minguell

De Noorse kreeft (Nephrops norvegicus).Oscar Bos/Wageningen Marine Research

De zeeduivel (Lophius piscatorius).OCEANA/Carlos Minguell

Ongewenste bijvangst

Naast deze genoemde doelsoorten en bijvangstsoorten worden er ook ongewenste bijvangst gevangen zoals benthos (zeebodemdieren). Hierbij kun je denken aan zeesterren, zwemkrabben en helmkrabben (5% tot 18% van totale vangst). Het vergelijkend onderzoek tussen de boomkor en de outrig laat zien dat er minder benthos worden bijgevangen met de outrig per bevist oppervlak. Met name soorten die zich in de bodem ingraven, zoals de gedoornde hartschelp en de grote strandschelp (zie onderstaande afbeeldingen) worden minder bijgevangen met de outrig methode.

De grote strandschelp (Mactra stultorum).Hans Hillewaert

De gedoornde hartschelp (Acanthocardia echinata).Oscar Bos/Wageningen Marine Research

Dat komt doordat de outrig lichter vist en minder kettingen gebruikt. Daardoor ontstaat er minder bodemberoering en hebben vissers ook minder last van het vangen van veen en stenen. Dit heeft een gunstige invloed op de kwaliteit van de vangst, welke hoger is voor de outrig. Zo toonde het vergelijkingsonderzoek tussen de boomkor en de outrig aan dat de schol bij aanlanden een onbeschadigde donkere zijde heeft (schubben waren nog aanwezig) in tegenstelling tot de schol gevangen met de boomkor. De schollen die zijn gevangen met de boomkor hebben meer kale plekken aan de donkere zijde. Verder vertoonde de witte zijde van de schol, gevangen met de outrigger, geen kneuzingen en rode puntjes.

4Gedrag van de vis ten opzichte van het tuig

Het gedrag van platvis is bij het gebruik van de outrig vergelijkbaar aan het gedrag wat ze vertonen bij de boomkor. Belangrijke verschillen zijn wel dat de outrig:

  • een veel lichter vistuig is (mede door afwezigheid van een boom);
  • vist met minder/geen kettingen; en
  • een lagere vissnelheid gebruikt (2,5 tot 3,5 mijl).

De schar (Limanda limanda).OCEANA/Juan Cuetos

5Verwerking

Het verwerken van de vis aan boord van een kotter die vist met een outrig is vergelijkbaar met de boomkor. Belangrijk verschil is wel dat er minder zeebodemdieren worden bijgevangen met de outrig, waardoor je schonere boxen hebt. Dit heeft ook een positief effect op de overlevingskans van de ongewenste bijvangst. Ook komt dit de kwaliteit van de gevangen vis ten goede. In alle onderzoeken scoort de vangst van de outrig hoger op kwaliteit.

Kwaliteit kan worden bepaald aan de hand van de Quality Index Method, waarbij een score van 0 een verse vis betekend. Zodra de QIM score oploopt, neemt de versheid van de vis af. Onderstaande afbeelding laat de QIM scores zien van een vergelijkende visreis tussen een boomkor, SumWing en outrig. Daarbij scoort de outrig (rood) het beste.

De QIM scores van schol gevangen met een boomkor, SumWing en outrig.

De QIM scores van schol gevangen met een boomkor, SumWing en outrig. Wageningen Marine Research

6Duurzaamheid

De outrig vist lichter en met een lagere vissnelheid dan de boomkor. Hierdoor bespaar je veel brandstof. Een brandstofbesparing van rond de 50% is haalbaar ten opzichte van de boomkor. Dit is goed voor het milieu, maar ook voor de portemonnee. Een ander financieel voordeel is dat de materiaalkosten lager zijn doordat het materiaal minder snel slijt.

Verder is de kwaliteit van de gevangen vis beter. De gemiddelde vangst van maatse vis per bevist oppervlak is voor de outrig ongeveer gelijk aan die van de boomkor. Wel zijn er verschillen te zien in de vangstsamenstelling. Zo worden er met de outrig minder zeebodemdieren bijgevangen, maar zijn de tongvangsten ook lager. Sinds 2012 wordt er schol en tong aangeland met de outrig die MSC gecertificeerd is. Meer informatie over het MSC certificaat is te vinden in het artikel over de twinrig.

. De gemiddelde visserijresultaten van het onderzoek waarbij vergelijkend werd gevist tussen een outrig en een boomkor. Hieruit blijkt dat de outrig beter scoort op brandstofverbruik, deellonen en onderhoudskosten, wat resulteert in een beter visserijresultaat.

De gemiddelde visserijresultaten van het onderzoek waarbij vergelijkend is gevist tussen een outrig en een boomkor. Hieruit blijkt dat de outrig beter scoort op brandstofverbruik, deellonen en onderhoudskosten. Als gevolg daarvan heeft de outrig een beter visserijresultaat.Gibo groep Accountants en Adviseurs